Çölyak hastalığı ve laktoz intoleransı

Çölyak hastalığı, glütensiz beslenme tanısı konup tedavi edilmezse, ince bağırsak giderek hasar gördüğü ve besinleri emme kapasitesi bozulduğu için çok ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen otoimmün bir hastalıktır. Çölyak hastalığı her zaman kalıcıdır. Çölyak hastalığı genetiktir.  

Laktoz intoleransı, primer laktaz eksikliğinden kaynaklanıyorsa, genetik bir varyasyondan da kaynaklanır. Ancak birçok insan, gastroenterit veya çölyak hastalığı gibi bağırsağı etkileyen başka bir durumun neden olduğu ikincil laktaz eksikliği nedeniyle geçici olarak laktoz intoleransı geliştirir.Bu gibi durumlarda, laktoz intoleransı genellikle kaybolur.

Bir kişiye ilk kez çölyak hastalığı teşhisi konulduğunda, bağırsak astarı hala glüten tüketmenin neden olduğu hasardan etkilenir. Bağırsakta oluşan bu hasar, vücudun yeterli laktaz üretmemesine veya üretilen enzimin düzgün çalışmamasına neden olabilir.

Bir çölyak hastası glütensiz bir diyet uyguladıktan sonra, bağırsak iyileşebilir ve laktaz üretme ve laktozu sindirme yeteneği geri dönmelidir. Sıkı bir glutensiz diyet uygulamak, çölyak hastalığı olan çoğu insanın laktoz intoleransı geliştirmeyeceği anlamına gelir.

Gluten intoleransı veya çölyak dışı gluten duyarlılığı (NCGS), gıdalarında glüteni tolere edemeyen ve çölyak hastalığı olanlara benzer semptomlar yaşayan kişilerin durumunu tanımlamak için kullanılan terimlerdir (çölyak vakalarında olduğu gibi bağırsak hasarı olmadan). NCGS ve laktoz intoleransı semptomları arasında büyük bir örtüşme vardır ve iki durum arasında herhangi bir etkileşim olup olmadığını belirlemek için araştırmalar devam etmektedir.  

Ne çölyak hastalığının ne de laktoz intoleransının bir tedavisi yoktur ve her ikisi de semptomlara neden olan yiyeceklerden kaçınarak tedavi edilir. Çölyak hastalığı için kabul edilen tek tedavi sıkı bir glutensiz diyettir. Laktoz intoleransı, laktoz içeren yiyeceklerden kaçınarak tedavi edilir, birçok durumda vücudun laktaz üretme kapasitesinin geri döneceği umuduyla laktoz tekrar alınabilir.

Çölyak hastalığı, çölyak dışı glüten duyarlılığı (NCGS) ve laktoz intoleransının olası semptomlarındaki örtüşme göz önüne alındığında, bir doktordan doğru teşhis almak önemlidir. Çölyak hastalığı bir kan örneği ile test edilebilir, ancak test, çölyak hastasının vücudunun glütene tepki olarak oluşturduğu antikorları tanımlayarak çalıştığı için glüteni önceden diyetten çıkarmamak önemlidir.  

NCGS'li insanlar çölyak hastalığı olduğunu düşünebilirler, ancak bu hastalık için testleri negatif çıkabilir. Bu durumda, glüteni diyetten çıkarmak ve semptomların azalıp azaltmadığını gözlemlemek söz konusu olacaktır. Laktoz intoleransı da laktozun diyetten çıkarılmasının sonuçları gözlemlenerek teşhis edilir.  

Diyetleri değiştirirken bir diyetisyenden tıbbi tavsiye ve yardım almak önemlidir. Hem glütensiz hem de laktozsuz diyet zorluklar doğurur ve dikkatli olunmazsa beslenmede dengesizliklere yol açabilir.