Çölyak hastalığında anemi

Anemi, kırmızı kan hücrelerinin boyutu veya sayısındaki azalmanın veya kırmızı kan hücrelerindeki kırmızı pigment olan hemoglobinin azalmasının sonucudur. Kırmızı kan hücreleri oksijeni akciğerlerden vücudun geri kalanına taşır. Popüler bir metafora göre, kırmızı kan hücreleri oksijen taşıyan gemilerdir ve hemoglobin, oksijeni tutan kasaların yapıldığı şeydir.  

Kırmızı kan hücreleri veya hemoglobin eksikliği varsa, oksijen vücudun tüm hücrelerine düzgün şekilde iletilemez. Oksijen, vücudun tüm süreçlerinin işlemesi için gerekli olan gıdayı enerjiye dönüştürmek için gereklidir. Anemi belirtileri arasında kolay yorgunluk ve enerji kaybı, alışılmadık derecede hızlı kalp atışı, nefes darlığı ve egzersiz sırasında baş ağrıları, konsantrasyon güçlüğü, baş dönmesi ve soluk cilt yer alır.

Çölyak hastalığı, tahıllar, buğday, arpa ve çavdarda bulunan bir protein olan glutenle ilgili bir otoimmün bozukluktur. Bir kişi çölyak hastalığına yakalandığında, bağışıklık sistemi yanlışlıkla glutenin içinde bulunan maddeleri vücut için bir tehdit olarak algılar ve onlara saldırır. Bu, ince bağırsağın iç kısmına zarar verir ve vücudun besinlerdeki besin maddelerini absorbe etme kapasitesini bozar.

Demir, folat ve B12 vitamini, çölyak hastalığı olan bir kişinin düzgün şekilde emilimini durdurabileceği besinler arasındadır. Bu besinlerden herhangi birinin eksikliği anemiye yol açabilir. Demir hemoglobinin önemli bir bileşenidir; folat ve B12 vitamini ise kırmızı kan hücrelerinin oluşumu ve büyümesi için gereklidir.  

Demir ve folat eksiklikleri, çölyak hastaları arasında aneminin en yaygın nedenleridir çünkü bu besinlerin her ikisi de, çölyak hastalığının erken evrelerinde hasarın meydana gelebileceği bağırsağın üst iki kısmında emilir. Çölyak hastalığı uzun süre teşhis edilmez veya tedavi edilmezse ince bağırsağın alt kısmı da hasar görebilir ve potansiyel olarak B12 vitamini eksikliğine yol açabilir. 

B12 vitamini eksikliğine de yol açan ayrı bir otoimmün duruma pernisiyöz anemi denir. Bu durumlarda vücudun bağışıklık sistemi, midede B12 vitamininin emilimini sağlayan bir madde üreten hücrelere saldırır. Sonunda bu hücreler maddeyi üretmeyi bırakır ve B12 vitamini emilemez, bu da anemiye yol açar.

Yetişkinlerde çölyak hastalığının en sık görülen belirtisi demir eksikliği anemisidir. Tipik olarak bir yetişkine demir eksikliği teşhisi konulur ve demir takviyesi tedavisine yanıt verilmez. Demir eksikliği anemisiyle baş etmekte zorluk yaşıyorsanız çölyak hastalığınız olması mümkündür; bu konuyu doktorunuzla görüşmeniz gerekir. Çölyak hastalığı karında kramp, şişkinlik, ishal veya kabızlık gibi belirtilere neden olabilse de bazı kişilerde bu tür belirtiler görülmez ancak yine de ince bağırsakta hasar meydana gelir. 

Menopoza girmemiş kadınlar adet kaybı nedeniyle erkeklere göre daha fazla demire ihtiyaç duyarlar. 50 yaşına kadar kadınlara günlük 14,8 mg demir alımı tavsiye edilirken, erkekler ve yaşlı kadınlar için bu miktar 8,7 mg'dır. 

Araştırmalar çölyak hastalığının çocuklarda demir eksikliği anemisinin önemli bir nedeni olduğunu göstermiştir. Tıp mesleği, demir eksikliği anemisi olan her çocukta çölyak hastalığı taramasının rutin olarak yapılmasını önermektedir. Çocuklarda çölyak hastalığı, bağırsağın besinleri absorbe etme kapasitesinin azalması nedeniyle büyümenin azalmasına ve ergenliğin gecikmesine de yol açabilir.

İyi haber şu ki, glutensiz diyet tanısı konup tedavi edildikten sonra çölyak hastaları genellikle anemi gibi malabsorbsiyonla ilişkili sağlık sorunlarını geride bırakabiliyor. Otoimmün reaksiyonun ortaya çıkması durur durmaz ince bağırsak iyileşmeye başlar. Beslenme eksikliklerinin düzeltilmesi birkaç haftadan 18 aya kadar sürebilir.

Herkes ve özellikle çölyak hastalığı olan kişiler için beslenmenizde yeterli miktarda demir aldığınızdan emin olmak önemlidir. Gıdalarda iki tür demir vardır: hayvansal kaynaklardan elde edilen hem demiri, hem de bitkisel kaynaklardan elde edilen hem olmayan demir. Her ikisi de geçerli besin kaynaklarıdır ancak hem demiri daha kolay emilir. Hem demiri açısından zengin besinler arasında kırmızı et, karaciğer ve yumurta sarısı bulunur. Glutensiz beslenmeye uygun, hem içermeyen demirin iyi kaynakları arasında yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller, kurutulmuş meyveler ve kuruyemişler ve tohumlar bulunur.

Demirin emilimi, C vitamini tüketerek de artırılır, bu nedenle demir kaynağını turunçgiller, biber, domates veya C vitamini açısından zengin diğer meyve ve sebzelerle birleştirmek yardımcı olacaktır. 

Demir takviyeleri alımı artırmanın bir yoludur, ancak bazı insanlar bunların mideyi zorladığını düşünüyor. Bunları yemekle birlikte almak rahatsızlığı hafifletmeye yardımcı olabilir, ancak bunun daha az demir emmeniz anlamına gelebileceğini unutmayın.

Folik asit (folat) ve B12 vitamini de takviye olarak alınabilir. Diyetinizin ihtiyacınız olan tüm besinleri aldığından emin olmak için doktorunuza danışın.