Celiakia: kliniczny kameleon

Celiakia objawia się wieloma objawami – od wzdęć brzucha po pęcherze na skórze. Choroby współistniejące obejmują nietolerancję laktozy, osteoporozę, a także inne zaburzenia. W okresie niemowlęcym, jak również w starszym wieku, początkowo może wystąpić choroba autoimmunologiczna. W związku z tymi różnorodnymi cechami celiakia jest niczym kameleon, który jest niezwykle trudny do zdiagnozowania.

U osób z celiakią spożycie glutenu powoduje przewlekłe zapalenie jelita cienkiego. Może to wpływać na różne narządy i układy w ciele, wywołując szereg objawów o różnym stopniu nasilenia. Celiakia może mieć nawet całkowicie bezobjawowy przebieg. Zróżnicowane objawy choroby mogą powodować, że wiele przypadków celiakii pozostaje niewykrytych przez lata. Wszystkie typy celiakii są związane z trwałym uszkodzeniem wyściółki jelita cienkiego, dlatego bardzo ważne jest, aby skontaktować się z lekarzem, jeśli podejrzewasz u siebie tę chorobę.

Celiakia uszkadza kosmki błony śluzowej jelit, często – choć nie zawsze – prowadząc do objawów żołądkowo-jelitowych. Może jednak również wywoływać bardziej uogólnione objawy, często poza jelitami. W dłuższej perspektywie przewlekłe zapalenie jelita cienkiego uniemożliwia wchłanianie ważnych składników odżywczych przez organizm, co prowadzi do związanych z tym niedoborów.

Takie jak:

• biegunka lub zaparcia,
• wymioty z nudnościami lub bez,
• uczucie sytości po posiłkach,
• wzdęcia,
• ból brzucha lub dyskomfort.

Takie jak:

• niewyjaśniona utrata masy ciała,
• wyczerpanie, zmęczenie,
• osłabienie lub ból mięśni,
• ból stawów, upośledzenie ruchowe,
• nawracające owrzodzenia jamy ustnej,
• opóźnienie rozwoju u dzieci.

Jeśli którykolwiek z tych objawów utrzymuje się dłużej niż cztery tygodnie, eksperci zalecają wykonanie badań w kierunku celiakii.

Należy poddać się badaniu w kierunku celiakii, jeśli obecne są jakiekolwiek niewyjaśnione nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych lub choroby, takie jak niewyjaśnione niedobory witamin lub minerałów, szczególnie niedobory witaminy B12, kwasu foliowego, żelaza lub wapnia. Takie schorzenia jak anemia lub osteoporoza mogą być również związane z celiakią. Oznaką celiakii może również podwyższona aktywność enzymów wątrobowych (transaminaz). Lista możliwych współistniejących schorzeń jest jeszcze dłuższa i obejmuje wypadanie włosów, nietolerancję laktozy, migrenę, depresję, a także objawy stawowe, zaburzenia neurologiczne i niepłodność. W związku z celiakią zaobserwowano również wiele innych objawów przedmiotowych i podmiotowych. Na przykład opryszczkowe zapalenie skóry jest objawem celiakii charakteryzującym się swędzącą wysypką z zaczerwienieniem i pęcherzami.

U niektórych osób występuje genetycznie zwiększone ryzyko celiakii, na przykład, jeśli krewny pierwszego stopnia cierpi na tę chorobę. Pod kątem celiakii powinny być również badane osoby z zespołami genetycznymi, takimi jak zespół Downa, zespół Turnera lub zespół Williamsa. Osoby z pewnymi zaburzeniami autoimmunologicznymi są również bardziej narażone na celiakię. Zaburzenia te obejmują:

• cukrzycę typu 1,
• autoimmunologiczne choroby wątroby,
• chorobę Hashimoto i chorobę Gravesa-Basedowa,
• reumatoidalne zapalenie stawów.

„Ze względu na zmienność choroby, w naszej praktyce medycznej musimy rozważyć możliwość celiakii w przypadku wielu objawów i wyników badań. Odpowiednie badania krwi mogą pomóc nam zidentyfikować celiakię, która jest klinicznym kameleonem”. (dr Petra Zantl, lekarz ogólny)

Bez względu na objawy, współistniejące schorzenia czy czynniki ryzyka, skontaktuj się z lekarzem, jeśli podejrzewasz u siebie celiakię. Pierwszy krok obejmuje badanie krwi. Jeśli zostanie wykryta obecność pewnych przeciwciał, wyniki potwierdza się biopsją jelita cienkiego. Jeśli diagnoza zostanie potwierdzona, ścisła dieta bezglutenowa może umożliwić pełną regenerację jelita cienkiego. Uwaga: nie powstrzymuj się od spożywania glutenu przed badaniem, ponieważ może to zafałszować wyniki.