Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) en coeliakie: ken de verschillen

Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij de inname van gluten de dunne darm beschadigt. PDS is een verstoring in de functie van het maagdarmkanaal die pijn en ongemak veroorzaakt. De symptomen van PDS kunnen komen en gaan.  De symptomen van gluteninname bij coeliakie kunnen varieren over de jaren, maar de darmbeschadigingen bij coeliakie treden telkens op als iemand gluten inneemt. De twee aandoeningen zijn zeer verschillend, maar hebben regelmatig vergelijkbare symptomen die verergeren na het eten van bepaalde soorten voedsel.

De symptomen van coeliakie variëren, maar kunnen bestaan uit buikkrampen, een opgeblazen gevoel, diarree, constipatie, misselijkheid of chronische vermoeidheid, maar ook psychologische symptomen zoals angst en depressie. Veel voorkomende symptomen van PDS zijn ook buikkrampen, een opgeblazen gevoel, diarree en constipatie. Sommige mensen met pds hebben continue klachten en bij anderen kunnen de klachten ook een hele periode verdwijnen. We zien dus vaak dat de klachten in episodes optreden.  Of deze opstoten een paar dagen of weken duren, hangt af van de persoon en kan van episode tot episode verschillen.

Coeliakie is een auto-immuunziekte die wordt veroorzaakt door de inname van gluten, een eiwit dat onder andere voorkomt in tarwe, gerst en rogge. Bij mensen met coeliakie zorgt gluten ervoor dat het immuunsysteem de cellen aanvalt die de wand van de dunne darm bekleden. Door deze schade kan het lichaam voedingsstoffen niet goed verteren en opnemen, wat naast spijsverteringsklachten kan leiden tot andere gezondheidsproblemen zoals bloedarmoede, ondervoeding of een slechte groei bij kinderen.

PDS is een functionele darmstoornis, wat betekent dat er een probleem is met het functioneren van de darm. PDS-problemen doen zich voor in het middelste en het onderste darmkanaal en omvatten meestal verschillende klachten waarbij gasvorming, een opgeblazen gevoel en buikpijn vaak voorkomen.

Wetenschappers zijn er niet zeker van wat coeliakie of PDS veroorzaakt. Bij beide aandoeningen kan er sprake zijn van een erfelijke component die in wisselwerking met omgevingsfactoren het ontstaan van de ziekte in de hand werkt.

 Bijna 95 procent van de coeliakiepatiënten is positief voor het HLA-DQ2 gen en vrijwel alle overige patiënten hebben het HLA-DQ8 gen. Maar het hebben van één van deze varianten betekent niet dat iemand coeliakie zal ontwikkelen. In feite is ruim 40% van de Nederlanders, drager van een van beide genen maar hiervan ontwikkelt ongeveer 1 op de 20 mensen coeliakie. 

PDS heeft ook een erfelijke component, hoewel die niet in alle gevallen aanwezig is. Sommige onderzoeken suggereren dat de kracht van de spieren in het spijsverteringskanaal van invloed kan zijn op de snelheid waarmee het voedsel door het stelsel gaat, te langzaam of te snel.

Afwijkingen in de zenuwen van het spijsverteringsstelsel kunnen symptomen veroorzaken, evenals ontstekingen, infecties en veranderingen in het microbioom van het spijsverteringskanaal. PDS-symptomen kunnen ook worden uitgelokt door bepaalde voedingsmiddelen, stress en bijvoorbeeld hormonale schommelingen.

Coeliakie heeft een specifieke en doeltreffende behandeling, die bestaat uit het volgen van een strikt glutenvrij dieet. Als gluten worden vermeden, treedt de schadelijke auto-immuunreactie niet op en verminderen de symptomen.

De behandeling van PDS is complexer en geïndividualiseerd. Er bestaat geen genezing voor PDS, maar voeding en leefstijl kunnen bewezen klachten verminderen. Een arts kan ook medicijnen voorschrijven om bepaalde symptomen, zoals diarree of constipatie, te verminderen.

De overgrote meerderheid van de mensen met PDS zegt dat bepaalde voedingsmiddelen hun symptomen uitlokken. Veel voorkomende "trigger"-voedingsmiddelen zijn zuivelproducten, tarwe, knoflook, uien, alcohol en sommige fruitsoorten, zoals appels.  FODMAPs zijn korte-keten koolhydraten die slecht worden opgenomen in de dunne darm en in verband worden gebracht met PDS-symptomen. Als u PDS hebt, overleg dan met een arts of gespecialiseerd diëtist om te bepalen welke voedingsmiddelen jouw symptomen kunnen uitlokken of verergeren.

Voor de diagnose van coeliakie kan een eenvoudige bloedtest de aanwezigheid van antilichamen tegen gluten de aandoening aantonen. Een biopsie van de dunne darm zal soms ook worden geanalyseerd om de diagnose te bevestigen. Eerstegraads familieleden van mensen met coeliakie moeten worden gescreend om te zien of zij ook coeliakie kunnen ontwikkelen.

Er bestaat geen specifieke test voor PDS, dus de diagnose wordt gesteld op basis van symptoomgerelateerde criteria. Het is belangrijk dat u uw symptomen in de gaten houdt en met de arts samenwerkt om elk symptoom op de juiste manier aan te pakken.

Het is belangrijk om met een arts te praten als u één van de symptomen hebt die geassocieerd worden met het prikkelbare darm syndroom of coeliakie. De familiegeschiedenis kan relevant zijn en het bijhouden van de voedselinname kan ook nuttig zijn. Beide aandoeningen kunnen moeilijk te beheersen zijn, maar voor beiden bestaan behandelingen die u kunnen helpen om om een plezierig leven te leiden.