Πιθανοί κίνδυνοι και επιπτώσεις μιας διατροφής χωρίς γλουτένη για όσους δεν πάσχουν από κοιλιοκάκη

Εκτός από τα άτομα με κοιλιοκάκη και μη σχετιζόμενη με κοιλιοκάκη ευαισθησία στη γλουτένη, δεν υπάρχει επικρατούσα ιατρική συναίνεση σχετικά με τη σύσταση μιας διατροφής χωρίς γλουτένη για άλλα προβλήματα υγείας. Ωστόσο, και άλλες παθήσεις έχουν συνδεθεί με την κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν γλουτένη, παρότι η σχέση αυτή δεν έχει ακόμη πλήρως διευκρινιστεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ), μια συχνή διαταραχή του πεπτικού συστήματος.

Μία μελέτη που δημοσιεύτηκε από το International Journal of Colorectal Disease  έδειξε ότι περίπου το ένα τρίτο των ατόμων που πάσχουν από Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (IBS) έχουν παρατηρήσει βελτίωση στα συμπτώματά τους όταν ακολουθούν μια διατροφή χωρίς γλουτένη. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί αν η βελτίωση αυτή οφείλεται στην αποφυγή της γλουτένης ή στη μειωμένη πρόσληψη υδατανθράκων, και ιδιαίτερα μιας συγκεκριμένης κατηγορίας ζυμώσιμων υδατανθράκων που ονομάζονται FODMAPs, οι οποίοι απαντώνται επίσης στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη.  

Σε ορισμένα άτομα, η γλουτένη φαίνεται να ενεργοποιεί την παραγωγή ζονουλίνης, μιας πρωτεΐνης που μπορεί να αυξήσει τη διαπερατότητα του εντερικού φραγμού, χαλαρώνοντας τις στενές συνδέσεις μεταξύ των κυττάρων του λεπτού εντέρου.  

Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι η γλουτένη μπορεί να διαδραματίζει ρόλο στην αύξηση της εντερικής διαπερατότητας, μια κατάσταση γνωστή και ως «διαρρέον έντερο» (leaky gut), η οποία φαίνεται να σχετίζεται με γαστρεντερικές παθήσεις όπως η κοιλιοκάκη, η νόσος του Crohn και το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS). Ορισμένες μελέτες υποστηρίζουν επίσης ότι το «διαρρέον έντερο» ενδέχεται να συνδέεται με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως ο διαβήτης τύπου 1, ο λύκος και η σκλήρυνση κατά πλάκας, καθώς και με το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, την αρθρίτιδα, την ινομυαλγία, τις αλλεργίες, το άσθμα, την ακμή, την παχυσαρκία και ακόμη και ορισμένες ψυχικές διαταραχές. Ωστόσο, απαιτείται περισσότερη έρευνα προκειμένου να τεκμηριωθεί με σαφήνεια η σχέση αιτίου και αποτελέσματος.

Γι’ αυτούς και άλλους λόγους, πολλοί άνθρωποι έχουν επιλέξει να ακολουθήσουν μια διατροφή χωρίς γλουτένη.

Η αποφυγή της γλουτένης πιθανότατα δεν θα έχει κάποια ιδιαίτερη επίδραση στην υγεία, εφόσον δεν πάσχεις από κοιλιοκάκη ή από μη σχετιζόμενη με κοιλιοκάκη ευαισθησία στη γλουτένη (NCGS). 

Εάν υποφέρεις από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS), μπορεί να σε βοηθήσει, ωστόσο αυτό δεν είναι σε καμία περίπτωση βέβαιο. Δεν έχουν αναφερθεί παρενέργειες από την επανένταξη της γλουτένης στη διατροφή μετά από μια περίοδο διατροφής χωρίς γλουτένη, εκτός φυσικά εάν πάσχετε από κοιλιοκάκη ή NCGS.

Ωστόσο, εάν πιστεύεις ότι μπορεί να πάσχεις από κοιλιοκάκη ή μη σχετιζόμενη με κοιλιοκάκη ευαισθησία στη γλουτένη, είναι σημαντικό να συμβουλευτείς έναν γιατρό πριν υιοθετήσεις μια δίαιτα χωρίς γλουτένη. Ο λόγος είναι ότι η διάγνωση και των δύο αυτών καταστάσεων γίνεται πολύ πιο δύσκολη όταν κάποιος έχει ήδη αποκλείσει τη γλουτένη από τη διατροφή του για κάποιο χρονικό διάστημα.

Εάν αποφασίσεις να αρχίσεις μια διατροφή χωρίς γλουτένη ακόμα κια ν δεν σου έχει συσταθεί για κάποιον λόγο υγείας, μπορεί να γίνει δύσκολο το να ακολουθείς μια πλήρως ισορροπημένη δίαιτα.

Έλλειψη σε φυτικές ίνες

Για πολλούς ανθρώπους, το σιτάρι αποτελεί βασική πηγή φυτικών ινών, οι οποίες είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία του πεπτικού συστήματος. Καθώς η σύγχρονη δυτική διατροφή συχνά υπολείπεται σε φυτικές ίνες, όσοι αποκλείουν το σιτάρι και άλλα δημητριακά που περιέχουν γλουτένη χρειάζεται να φροντίζουν για την επαρκή αναπλήρωσή τους. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω της κατανάλωσης δημητριακών χωρίς γλουτένη, οσπρίων, ξηρών καρπών, σπόρων, λαχανικών και φρούτων. Μια διατροφή χωρίς γλουτένη μπορεί να είναι απολύτως υγιεινή και ισορροπημένη, ωστόσο συχνά απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή στον σχεδιασμό των γευμάτων και στην επιλογή θρεπτικών τροφίμων, ώστε να καλύπτονται όλες οι διατροφικές ανάγκες του οργανισμού.

Διατροφικές ελλείψεις

Τα εμπλουτισμένα ψωμιά και δημητριακά αποτελούν σημαντική πηγή βιταμινών του συμπλέγματος Β για πολλούς ανθρώπους. Ωστόσο, τα άλευρα χωρίς γλουτένη συνήθως δεν είναι εμπλουτισμένα με τις ίδιες βιταμίνες. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το φυλλικό οξύ (βιταμίνη Β9), το οποίο είναι απαραίτητο για όλους, και κυρίως για τις γυναίκες που είναι έγκυες ή σχεδιάζουν εγκυμοσύνη. Για τον λόγο αυτό, πολλοί επαγγελματίες υγείας συνιστούν στα άτομα που ακολουθούν διατροφή χωρίς γλουτένη να εξετάζουν το ενδεχόμενο λήψης ενός πολυβιταμινούχου συμπληρώματος, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος εμφάνισης ελλείψεων σε βασικά θρεπτικά συστατικά.

Πρόσληψη βάρους

Ένα άτομο με κοιλιοκάκη που ξεκινά μια δίαιτα χωρίς γλουτένη ενδέχεται να παρατηρήσει αύξηση του σωματικού βάρους, καθώς το λεπτό έντερο επουλώνεται και η απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών επανέρχεται σε φυσιολογικά επίπεδα. Ωστόσο, αύξηση βάρους μπορεί να εμφανιστεί και σε άτομα χωρίς κοιλιοκάκη, κυρίως επειδή πολλά επεξεργασμένα προϊόντα χωρίς γλουτένη περιέχουν μεγαλύτερες ποσότητες υδατανθράκων και λιπαρών για να βελτιώσουν τη γεύση και την υφή τους. Γι’ αυτό, όπως και κάθε διατροφή που περιλαμβάνει πολλά επεξεργασμένα τρόφιμα, η αποκλειστική κατανάλωσή τους δεν θεωρείται η πιο υγιεινή επιλογή.

Για να εξασφαλίσεις επαρκή πρόσληψη φυτικών ινών, προτίμησε όσο το δυνατόν περισσότερα δημητριακά ολικής άλεσης χωρίς γλουτένη. Στα βασικά τρόφιμα, επέλεξε το καστανό ρύζι αντί για το λευκό και ένταξε στη διατροφή σου και άλλα δημητριακά ή ψευδοδημητριακά, όπως η κινόα, το κεχρί και το φαγόπυρο. Τα φρούτα, τα λαχανικά, τα φασόλια και τα όσπρια αποτελούν επίσης εξαιρετικές πηγές φυτικών ινών.

Για την πρόσληψη βιταμίνης Β9 (φυλλικού οξέος), φρόντισε να καταναλώνεις άφθονο μπρόκολο, πράσινα φυλλώδη λαχανικά, σπαράγγια, εσπεριδοειδή, φιστίκια, αβοκάντο, φασόλια και φακές. Οι σπόροι, οι ξηροί καρποί, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το κρέας αποτελούν επίσης καλές πηγές άλλων βιταμινών του συμπλέγματος Β.